İçindekiler
Almancada bir kelimenin Türkçe karşılığını biliyor, fakat cümle kurarken önündeki küçük sözcükte duraksıyor musunuz? “Bahnhof, istasyon demek” bilgisi, istasyonun nerede olduğunu sormaya tek başına yetmeyebilir. Birden fazla istasyondan söz ederken çoğul biçimi de gerekir. Kelimeyi tanımakla onu kullanmak arasındaki boşluk bazen tam burada oluşur.
Almanca kelime öğrenme çalışmasını isimler için biraz genişletebilirsiniz: anlamın yanına tekil artikeli, tam çoğul biçimini ve kısa bir kullanım örneğini ekleyin. Her yeni isim için uzun bir dil bilgisi incelemesi yapmanız gerekmez. Başlangıçta seçtiğiniz birkaç kelimeyi eksiksiz çalışmak, listenizde hangi bilginin eksik kaldığını görmenizi sağlar.
Kelimeyi dört parçalı bir kayıt olarak düşünün
Örneğin istasyon için kaydınız şöyle olabilir: istasyon — der Bahnhof — die Bahnhöfe — Der Bahnhof ist hier. Son cümle “İstasyon burada” anlamına gelir. Artık yalnız çeviriyi değil, tekil ve çoğul kullanım için iki ayrı biçimi görüyorsunuz. Duden’in Bahnhof maddesi, tekil artikeli der, çoğulu die Bahnhöfe olarak verir.
Bu dört parçanın her biri farklı bir soruya cevap verir. Anlam, hangi şeyden söz ettiğinizi; artikel, tekil isimle birlikte hatırlayacağınız der, die veya das biçimini; çoğul, birden fazla şeyden söz ederken kullanacağınız biçimi gösterir. Örnek cümle ise sözcüğü söylemeniz için bir neden oluşturur. Cümleniz kısa olabilir; gündelik ihtiyacınızla ilişkili olması daha değerlidir.
Kayıtları hazırlarken her satıra bildiğiniz bütün ayrıntıları doldurmayın. Başlangıçta anlamadığınız sıfat çekimlerini veya uzun deyimleri eklemek, tekrar edeceğiniz asıl bilgiyi görünmez hâle getirebilir. Bir cümlede tek yeni isim yeterlidir. Başka bir kelimeyi de öğrenmeniz gerekiyorsa onu ayrı bir çalışma olarak ele alın.
Der, die, das hangi biçimi gösteriyor?
İsimleri ilk kaydederken kullanılan der, die, das biçimleri, belirli artikelin tekil Nominativ, yani yalın hâl biçimleridir. Nominativ çoğulda belirli artikel die olur. Goethe-Institut’un artikel tablosu, bu biçimleri diğer hâllerden ayrı gösterir. Bu nedenle “Çoğul artikel her cümlede die olur” gibi bir kural kurmayın; cümledeki görev değiştiğinde başka biçimler de karşınıza çıkar.
Tekil kelimeyle birlikte artikeli söyleme alışkanlığı oluşturun: yalnız “Bahnhof” yerine “der Bahnhof”. Çoğulu çalışırken de tam biçimi söyleyin: “die Bahnhöfe”. Böylece tekrar sırasında hangi bilgiyi hatırlamanız gerektiği açık olur. Renk veya simge kullanmayı seviyorsanız bunlar kişisel bir yardımcı olabilir; ancak rengi hatırlamanız, artikeli ve kelimeyi söylemenin yerine geçmesin.
Türkçe anlamdan Almanca biçime geçişi ayrıca deneyin. “İstasyon” karşılığını görünce yalnız sözcüğü değil, artikeliyle birlikte söyleyin. Sonra “istasyonlar” için çoğulu üretin. İki soruyu ayrı sormak, tekil artikeli bilip çoğulu hatırlamadığınız bir kelimeyi fark etmenizi kolaylaştırır.
Çoğulu yalnız bir ek olarak bırakmayın
Başlangıç düzeyindeki kelime listelerinde çoğul bazen kısaltılarak gösterilir. Goethe-Institut’un Start Deutsch 1 sözcük listesinde die Fahrkarte için “-n”, das Ticket için “-s” işaretini görebilirsiniz. Kendi çalışmanızda bu gösterimi die Fahrkarten ve die Tickets olarak açın. Kaynaktaki kısa işareti okuyabilmek ile konuşurken tam biçimi hatırlamak farklı görevlerdir.
Üç örneği karşılaştırın: der Bahnhof → die Bahnhöfe; die Brücke → die Brücken; der Koffer → die Koffer. İlkinde sesli harf ve son bölüm değişir, ikincisinde sona n eklenir, üçüncüsünde isim aynı görünür. Bir kelimede gördüğünüz değişimi bütün isimlere uygulamayın. Yeni sözcüğün çoğulunu sözlüğün ilgili maddesinden kontrol edip tam biçimini kaydedin.
Tekil ve çoğulu sesli söylerken aradaki farkı özellikle dinleyin. Bahnhöfe biçiminde ö sesini gözden kaçırdıysanız sorununuz yalnız yazım olmayabilir. İki biçimi bir kez dikkatle karşılaştırın, ardından örneğe bakmadan yeniden söyleyin. Yanlış okuduğunuz biçimi uzun süre tekrar etmek yerine önce doğru biçimi netleştirin.
Sözlükte hangi bilgileri kontrol edeceksiniz?
Yeni bir isimle karşılaştığınızda önce cümledeki anlamını belirleyin. Ardından sözlük maddesinde tekil artikeli ve çoğul biçimini bulun. Sadece arama sonucunun ilk satırını görmek yeterli olmayabilir; doğru maddeyi açtığınızdan emin olun. Aynı yazılışla birden fazla anlam sunuluyorsa öğrenmek istediğiniz nesneyle ilgili açıklamayı seçin. Türkçe karşılığı, sözlükteki bütün anlamların aynı anda karşılığı gibi düşünmeyin.
Çoğul bölümünde isim aynı görünüyorsa bunu bir eksiklik sanmayın. Örneğin Duden’in Koffer maddesi, der Koffer ve die Koffer biçimlerini verir. Kendi kaydınızda ikisini de açık yazın. Tekil-çoğul karşılaştırmasını sesli yaparken değişen artikeli de duyun; sadece ismin sonuna bakarak kontrol yapmayın.
Örnek cümleyi kaydetmeden önce anlamını kendi sözlerinizle açıklayın. Bir istasyonu tarif etmek isterken yalnız seyahatle ilgili olduğu için anlamadığınız uzun bir cümleyi seçmeyin. “Bu cümleyi hangi durumda söyleyebilirim?” sorusuna cevap veremiyorsanız daha kısa bir örnek hazırlayın. Emin olmadığınız cümleyi dersinizde kontrol ettirebilirsiniz; kelimenin sözlükte doğru olması, kurduğunuz bütün cümlenin de doğru olduğunu göstermez.
Bu kontrolü eski listenize de uygulayın. Bütün kayıtları aynı gün değiştirmeye çalışmak yerine, kullanmak istediğiniz birkaç kelimeyi seçin. Hangisinde anlam, hangisinde artikel, hangisinde çoğul eksik? Tamamladıktan sonra listeyi kapatıp o kelimelerle küçük bir durum anlatın. Böylece düzenleme işi, tekrar uygulamasına da dönüşür.
Aynı yazılışta anlamı da kontrol edin: Bank örneği
Bir parkta gördüğünüz oturma bankı Almancada die Bank, çoğulu die Bänke olur. Para işlemlerinin yapıldığı banka da die Bank olarak yazılır; onun çoğulu die Banken olur. Gesellschaft für deutsche Sprache’nin açıklaması bu ayrımı gösterir. Kayıtta yalnız “Bank” yazmak, hangi anlamı çalıştığınızı belirsiz bırakır.
Bu yüzden örneğinize küçük bir bağlam ekleyin: parkta oturma bankı — die Bank — die Bänke — Die Bank ist frei. Son cümle, bu bağlamda bankın boş olduğunu söyler. “Die Bänke sind frei” dediğinizde ise birden fazla oturma bankından söz edersiniz. Anlamı ayıran kısa açıklama, sözlüğünüzü gereksiz uzatmadan önemli bir karışıklığı önler.
Bir fotoğraftaki nesneyi Almanca adlandırırken de aynı kontrolü yapabilirsiniz. Önce gerçekten neyi tarif ettiğinizi seçin; sonra tekil ve çoğulu söyleyin. Fotoğrafta tek köprü varken çoğul biçimi kullanmak istiyorsanız iki köprünün bulunduğu bir durumu ayrıca hayal edin. Dil bilgisi doğru olsa bile cümlenin anlatmak istediğiniz duruma uyup uymadığını düşünün.
Bir kelimeye üç farklı soru sorun
Hazırladığınız kayıtları baştan sona okuyup bitirmek yerine üç tur çalışın. İlk turda Türkçe anlamı görün ve Almanca tekil biçimi artikeliyle söyleyin. İkinci turda tekil biçimden çoğula geçin. Üçüncü turda küçük bir durum verip kelimeyi cümlede kullanın. Üç turu aynı sırayla yapmak zorunda değilsiniz; önemli olan hangi görevi denediğinizin belli olmasıdır.
Örneğin Brücke için ilk soru “Köprü nasıl söylenir?”, ikinci soru “Köprüler nasıl söylenir?”, üçüncü soru “Bu köprünün eski olduğunu nasıl söylersiniz?” olabilir. Cevaplarınız die Brücke, die Brücken ve “Die Brücke ist alt” olur. Son soruda kelimeyi tanımanız yetmez; bir bilgi de aktarırsınız.
Cevaplara bakmadan denedikten sonra kaydı açın. Doğru cevabı görmekle kendiniz üretmek arasındaki farkı gözlemleyin. Takıldığınız kelimeyi bütün listeyle aynı yükte tekrar etmek yerine, eksik kalan parçayı seçin. Artikel doğru, çoğul yanlışsa sonraki denemeyi tekil-çoğul dönüşümüne ayırabilirsiniz.
Cümlede artikel değişirse kelimeyi yeniden öğrenmiş saymayın
“Der Bahnhof ist hier” cümlesinde istasyon özne konumundadır. “Ich suche den Bahnhof” dediğinizde “İstasyonu arıyorum” anlamı oluşur ve der yerine den kullanılır. Kelimenin tekil kaydı hâlâ der Bahnhof’tur; değişiklik cümledeki Akkusativ kullanımıyla ilgilidir. Duden’in Bahnhof çekim tablosunda bu iki biçimi karşılaştırabilirsiniz.
Kayıtlarınızda bu iki bilgiyi ayırın: “Kelimenin temel artikeli” ve “Bu cümlede gereken biçim”. Bildiğiniz bir isimle farklı bir cümle kurduğunuzda her değişikliği yeni bir kelime gibi ezberlemeniz gerekmez. Artikel değişimiyle fiilin yerini aynı anda karıştırıyorsanız, önce kısa örneğin yapısını inceleyin; Almanca cümlede fiilin yeri rehberi bu ikinci soruyu ayrıca çalışmanıza yardımcı olabilir.
Kısa uygulama: Tekil, çoğul ve kullanım
Şu dört görevi cevapları görmeden deneyin. Kelimeyi biliyorsanız bile istenen biçime dikkat edin:
- İstasyonun burada olduğunu söyleyin: “___ Bahnhof ist hier.”
- Parktaki iki oturma bankının boş olduğunu söyleyin: “Die zwei ___ sind frei.”
- İki bilet istediğinizi söyleyin: “Ich möchte zwei ___.” Kelime: das Ticket.
- Belirli bir istasyonu aradığınızı söyleyin: “Ich suche ___ Bahnhof.”
Cevaplar: 1. Der. 2. Bänke. 3. Tickets. 4. den.
İlk soruda temel tekil artikeli, ikincisinde doğru anlamın çoğulunu, üçüncüsünde isimdeki çoğul biçimi, dördüncüsünde cümlede gereken artikel biçimini kontrol ettiniz. Bir yanlış cevap bütün kelime bilgisinin eksik olduğu anlamına gelmez. Nerede takıldığınızı açıklayabilmek, bir sonraki çalışmayı seçmenizi sağlar.
Yanlışınızı yalnız doğru cevapla kapatmayın. Bänke yerine Banken yazdıysanız “parkta oturma bankı” bağlamını yeniden kurun. Sonra boş bir bank ile iki boş bank için iki ayrı cümle söyleyin. Düzeltmeyi başka bir örnekte kullanma adımlarını dil öğrenirken düzeltmeleri değerlendirme rehberinde de bulabilirsiniz.
Yeni kelimeleri kendi kullanım ihtiyacınızdan seçin
Bir sonraki listeniz için günlük hayatınızda söylemek istediğiniz bir durum seçin. Ulaşım bilgisi soracaksanız istasyon ve bilet; bir yeri tarif edecekseniz köprü ve park bankı gibi birbirine bağlanabilen birkaç isimle başlayabilirsiniz. Çok uzun bir liste yerine, her kelimenin dört parçasını hazırlayıp kullanacağınız kısa bir görev belirleyin.
Sonraki çalışma gününde listeyi açmadan önce aynı görevi yeniden deneyin. Hangi kelimeleri söyleyebildiniz, hangilerinde destek gerekti? Zorlandığınız parçayı işaretleyin ve yeni örneği ona göre kurun. Amaç belirli sayıda kelimeyi öğrenmiş görünmek değil, ihtiyaç duyduğunuz sözcüklerle daha açık bir şey söyleyebilmektir. Bir Almanca kursunu değerlendirirken de kelimelerin derslerde hangi iletişim görevlerinde kullanıldığını sorabilirsiniz.
