Ders sonrası düzeltilmiş metne bakıp “Anladım” diyorsunuz. Bir sonraki yazıda aynı yapı yeniden yanlış çıkıyor. Bazen de öğretmenin işaretlediği yere doğru kelimeyi yazıyor, birkaç gün sonra neden değiştirdiğinizi hatırlamıyorsunuz. Geri bildirimi almakla onu yeni bir cümlede kullanabilmek arasında bir çalışma adımı eksik kalmış olabilir.
Hata defteri bu adımı görünür kılmak için kullanılabilir. Amaç, yaptığınız bütün yanlışları biriktirmek değildir. Tekrarlayan birkaç noktayı seçmek, düzeltmenin nedenini anlamak ve başka bir bağlamda yeniden denemektir. Defter, kâğıtta veya dijital bir belgede tutulabilir; yararlı olan sayfanın görünümü değil, yaptığınız düzeltmeyle kurduğunuz ilişkidir.
Hangi hatayı deftere almaya değer?
Her yanlış cevap aynı ihtiyacı göstermez. Bildiğiniz bir sözcüğü aceleyle yanlış yazmanızla henüz öğrenmediğiniz bir yapıyı yanlış kullanmanız farklı durumlardır. British Council'ın hata açıklaması, bilgi eksikliğinden doğan hatalar ile yorgunluk veya dikkatsizlik gibi nedenlerle oluşabilen sürçmeleri ayırır. Kendinizi her yanlışta sıfırdan başlamanız gereken biri gibi değerlendirmeyin.
İlk sayfaya üç aday yazın: sık tekrarlanan bir yapı, anlamı karıştıran bir ifade ve yakın zamanda öğrendiğiniz hâlde kullanamadığınız bir nokta. Bunlardan bir veya ikisini seçin. Örneğin “he work” hatası birkaç metinde tekrarlanıyorsa ele alabilirsiniz. Bir defa yanlış yazdığınız, düzeltirken hemen fark ettiğiniz sözcük ise daha düşük öncelikte kalabilir. Emin olmadığınızda öğretmeninize hangi noktanın önce çalışılmasının daha yararlı olacağını sorun.
Doğru cümleyi kopyalamakla yetinmeyin
Cambridge'in dil öğrenenlere geri bildirim rehberi, düzeltici geri bildirimin öğrenmeyi destekleyebildiğini; fakat bunun her durumda kendiliğinden gerçekleşmediğini belirtiyor. Öğrencinin geri bildirimle aktif biçimde ilgilenmesi ve yalnız düzeltmeyi tekrar etmekten öteye geçmesi önemli. Bu yüzden hata defterine bir de “Ben bunu neden değiştirdim?” alanı ekleyin.
Şöyle bir kayıt düşünün: “I am agree with you” yerine “I agree with you.” Doğru biçimi yazdıktan sonra “agree burada fiil; bu cümlede önüne am koymuyorum” şeklinde kısa bir açıklama ekleyebilirsiniz. Açıklamayı anlamadığınız bir dil bilgisi terimiyle doldurmayın. Ardından başka bir düşünce hakkında “I agree with your suggestion” gibi yeni bir cümle kurun. Yalnız ilk cümleyi ezberlemek yerine aynı yapıyı kullanmayı denemiş olursunuz.
Beş sütunla kullanılabilir bir sayfa hazırlayın
Tabloyu kendi cümlelerinizle doldurun. İlk denemeyi olduğu gibi saklamanız, hatanın hangi durumda çıktığını hatırlamanızı sağlar. Hazır örnekleri kopyalamak yerine her satırın sonuna gerçekten yapabileceğiniz küçük bir görev ekleyin.
| İlk denemem | Kontrol edilmiş biçim | Kısa açıklamam | Yeni cümlem | Sonraki kontrol |
|---|---|---|---|---|
| I am agree with you. | I agree with you. | Agree bu cümlede fiil; am eklemiyorum. | I agree with this plan. | Başka bir öneriye cevap ver. |
| She work in a café. | She works in a café. | Geniş zamanda olumlu he/she/it cümlesinde bu fiile -s ekliyorum. | My sister works from home. | Başka bir kişiyi tanıt. |
| I listen music. | I listen to music. | Bu kullanımda listen sonrasında to gerekiyor. | I listen to podcasts on the bus. | Bir dinleme alışkanlığını anlat. |
“Sonraki kontrol” sütununa yalnız tarih yazmayın. Hangi görevde deneyeceğinizi de belirleyin. Böylece sayfayı tekrar açtığınızda yapacağınız iş hazır olur. Açıklamanızdan emin değilseniz yanına soru işareti koyun ve doğrulatın; belirsiz bir kuralı kesin bilgi gibi öğrenmeyin.
Bir düzeltmeyi baştan sona nasıl çalışabilirsiniz?
Bir arkadaşınızın çalışma düzenini anlatırken “She work at home on Fridays” yazdığınızı düşünün. Düzeltmeyi aldıktan sonra hemen bütün geniş zaman kurallarını deftere taşımayın. Önce bu cümlede öznenin “she” olduğunu, söz ettiğiniz şeyin düzenli bir alışkanlık olduğunu ve olumlu cümlede “works” biçimini kullanacağınızı açıklayın. İlk denemenizin yanında “She works at home on Fridays” kalsın.
Şimdi örneğin yalnız yerini değiştirmekle yetinmeyin. Başka bir kişi hakkında “My brother works in a hotel” yazın. Sonra bir soru kurmayı deneyin: “Does your brother work on Saturdays?” Burada “does” kullanıldığı için “work” biçimine dönersiniz. Bu karşılaştırma, “she görünce her fiile mutlaka -s eklerim” gibi fazla geniş bir kural çıkarmanızı engeller. Henüz soru biçimini öğrenmediyseniz bu ikinci adımı öğretmeninizle ele alın; bilmediğiniz yapıyla kendinizi sınamak zorunda değilsiniz.
Son kontrolünüz küçük bir kişi tanıtımı olsun. Arkadaşınızın nerede çalıştığını ve hafta sonu ne yaptığını iki cümleyle anlatın. İlk cümlede doğru kullanıp ikincide kaçırdıysanız bunu da kaydedin. Böylece “konuyu biliyorum” yerine, hangi kullanımda desteğe ihtiyaç duyduğunuzu görebilirsiniz. Bütün metni yeniden yazmadan önce yalnız ilgili cümleleri düzeltmeniz yeterlidir.
İşaretin anlamını bilmiyorsanız soru sorun
Bir yazıda yalnız altı çizili bölüm veya “T”, “WO”, “Sp” gibi işaretler görebilirsiniz. Bunların anlamını öğretmenin kullandığı sisteme göre öğrenin. İşaretin zaman, kelime sırası veya yazım için kullanıldığını bilmeden rastgele değişiklik yapmak, sorunu çözmeyebilir.
“Burada zamanı mı yanlış seçtim, yoksa fiilin biçimini mi?” ve “Bu cümle yanlış mı, yoksa bu bağlam için daha doğal bir seçenek mi var?” gibi sorular açıklamayı somutlaştırır. Aynı anlama gelen iki doğru ifadeden birinin daha uygun bulunması, ötekinin her durumda yanlış olduğu anlamına gelmez. Defterde “yanlış” ile “bu bağlamda daha uygun” notlarını ayırabilirsiniz.
Düzeltmenin yanına kaynağı da ekleyin: ders notu, öğretmen açıklaması veya güvenilir sözlüğün ilgili maddesi. Otomatik bir düzeltme aracı önerisini anlayamıyorsanız önce gerekçeyi kontrol edin. Defteriniz, açıklayamadığınız değişikliklerin arşivi hâline gelmesin.
Haftalık kontrolü yeni bir görevle yapın
Hafta sonunda defteri açmadan kısa bir metin veya konuşma hazırlayın. O hafta seçtiğiniz yapıların gerektiği bir durum olsun: bir arkadaşınızı tanıtmak, öneriye cevap vermek veya alışkanlıklarınızı anlatmak gibi. Sırf bütün örnekleri kullanmak için ilgisiz cümleleri aynı paragrafa sıkıştırmayın.
Ardından üç adımla kontrol edin:
- Üretin: İlk denemeyi düzeltmelere bakmadan tamamlayın.
- Karşılaştırın: Seçtiğiniz hata türlerinin geçtiği yerlere bakın; her başka ayrıntıyı incelemeye açmayın.
- Karar verin: Noktayı “yardımla düzelttim”, “yeni örnekte kullanabildim” veya “hâlâ açıklama gerekiyor” diye işaretleyin.
Bir kez doğru kullanmak, konunun her durumda yerleştiğini göstermeyebilir. Birkaç farklı görevde daha rahat kullandığınız noktayı aktif listeden çıkarıp eski kayıtlarda tutabilirsiniz. Hâlâ zorlandığınız bir yapıda ise örnekleri çoğaltmadan önce açıklamanın yeterince açık olup olmadığına dönün.
Bu kontrolü somut bir haftalık örneğe çevirebilirsiniz. Pazartesi gelen geri bildirimden “listen to” kullanımını seçin; açıklamasını doğrulatıp bir alışkanlık cümlesi yazın. Çarşamba, deftere bakmadan bir arkadaşınıza hangi podcastleri dinlediğinizi anlatın. Cuma yeni bir bağlam seçin: yolculukta veya yemek yaparken ne dinlersiniz? İki denemeyi karşılaştırın, fakat yalnız seçtiğiniz kullanıma bakın. Amaç günlere kusursuz uymak değil, aynı düzeltmeyi birbirinden farklı görevlerde yeniden kullanmaktır.
Bir gün örneği hatırlayamadığınızda boşluğu doğru cümleyi okuyarak kapatabilir, ardından metni gizleyip yeniden deneyebilirsiniz. Kayda “önce baktım” yazın. Yardımlı denemeyle bağımsız denemeyi ayırmak, gelişiminizi olduğundan ileri veya geri değerlendirmemenizi sağlar. Çok sayıda açık kayıt biriktiğinde yenilerini eklemek yerine hangisinin açıklama, hangisinin yeni uygulama beklediğini ayırın.
Konuşma sırasında defteri açmak gerekir mi?
Bir konuşmanın her cümlesini denetlemeye çalışmak, anlatmak istediğiniz düşünceden uzaklaşmanıza yol açabilir. Cambridge'in hata düzeltme önerileri, az sayıda noktaya odaklanmayı ve öğrencilerin sık yaptığı yazılı hatalar için kısa bir kontrol listesi oluşturmayı öneriyor. Konuşma çalışmasında da partnerinizle baştan tek bir gözlem hedefi belirleyebilirsiniz.
Örneğin konuşmayı tamamladıktan sonra bir veya iki cümleyi birlikte ele alın. Sonraki denemede konu ya da rol değişsin. Yazılı bir çalışma için İngilizce e-posta yazma rehberindeki örneklerle de geri bildirim uygulaması yapabilirsiniz. Sesle ilgili bir noktayı çalışıyorsanız deftere yalnız yazılışını koymak yerine kısa kayıtlarda önceki ve sonraki söyleyişinizi karşılaştırabilirsiniz.
Defterin değerini hata sayısıyla ölçmeyin
Yazdığınız metin uzadığında veya yeni yapılar denediğinizde daha fazla hata görebilirsiniz. Bu nedenle yalnız toplam yanlış sayısını karşılaştırmayın. Seçtiğiniz noktayı fark edebiliyor musunuz? Nedenini açıklayabiliyor musunuz? Yeni bir durumda yardım almadan kullanabiliyor musunuz? Bu sorular defterin işe yarayıp yaramadığını daha anlaşılır kılar.
Karşılaştıracağınız görevlerin benzer olmasına dikkat edin. İki cümlelik tanıtımla uzun bir e-postanın toplam yanlışlarını karşılaştırmak yanıltıcıdır. Bunun yerine seçtiğiniz yapının gerektiği yerleri inceleyin: Üç fırsatın ikisinde doğru kullandıysanız üçüncü cümlede ne değişti? Özne mi farklıydı, soru mu kurdunuz, yoksa düşüncenizi anlatırken acele mi ettiniz? Bu soru bir sonraki çalışmanın hedefini belirler.
Bir düzeltme sürekli belirsiz kalıyorsa birebir dil eğitiminde kendi örnekleriniz üzerinden destek seçeneğini değerlendirebilirsiniz. Defterin son sayfasında bütün kutuların boş olması gerekmiyor. Birkaç düzeltmeyi gerçekten anlayıp kullanmanız, yüzlerce doğru cümleyi hiç yeniden denemeden saklamanızdan daha işlevsel bir sonuçtur.
